18/4/17

Alrededor de la luna

Novela de Jules Verne, escritor frances (1828-1905), considerado como un dos pais da ciencia ficción e afamado autor de literatura xuvenil e de aventuras. Publicada en 1870, é a continuación de Da terra á lúa.

Nesta novela, os protagonistas, os norteamericáns Barbicane e Nicholl e o francés Ardan viaxan á lúa nunha bala de canón oca. O autor descrebe todos os coñecementos que se tiñan nesa altura sobre a orografía e propiedades do satélite e elucubra sobre o que non se coñecía: a posibildade de ter unha atmosfera no fondo dos cráteres ou canóns, a propia naturaleza dos crateres, a posibilidade de existencia de auga e de vida actual ou pasada e a paisaxe da cara oculta.

Cómpre prestar atención á explicación dun dos paradigmas da ciencia do século XIX, desterrado pola ciencia do século XX: o éter que existiría en todo o universo e polo que se propagaría a luz.

Durante a viaxe, os astronautas vense obrigados a abrir unha das ventanas da nave, con escasos problemas de aire ou temperatura...
Disponible na biblioteca do IES de Teis e en internet aquí e aquí.

24/3/17

Los viajes de Tuf

Esta novela está composta por sete capítulos que, en realidade, son sete relatos curtos que se poden ler independentemente, aínda que presentan continuidade argumental. De feito, algúns deles, foron publicados inicialmente como relatos separados nunha revista americana de ciencia ficción. Posteriormente (en 1986) o autor completou os relatos para darlle unicidade aos mesmos e os publicou como novela con este título.

O autor e George R. R. Martin (New Jersey, EEUU, 1948), de gran fama internacional pola súa serie de novelas chamada A song of ice and fire (Canción de xeo e fogo) que é a base da moi exitosa serie de TV Game of thrones (Xogo de tronos).

Haviland Tuf, o protagonista (dous metros e medio de altura, groso, calvo, vexetariano, aficionado á cerveixa, amante dos gatos, poseedor dunha gran capacidade lóxica pero carente totalmente de sentido do humor), é un mercader que despois de certas peripecias narradas no primeiro capítulo, faise coa Arca, unha extraordinaria nave espacial de 30 (¡trinta!) km de lonxitude e capaz de variar o equilibrio ecolóxico de calquera planeta. Tuf convértese así nun enxeñeiro ecolóxico e recorre distintos sistemas planetarios para prestar a súa axuda e solucionar problemas máis ou menos relacionados coa ecoloxía. Segundo vai adquirindo máis experiencia, adquire tamén máis poder de transformación do sistema de cada planeta. Esta é a pregunta da novela: Pódese exercer o poder para beneficiar a poboación contra a opinión da propia poboación?

24/12/16

Por no mencionar al perro

Novela de 1999 de Connie Willis, (Denver, Colorado, EEUU, 1945), gañadora dos premios Hugo e Locus.

Como xa fixera en El día del juicio final, os historiadores da Universidade de Oxford realizan viaxes no tempo. Nesta novela, o tempo actual sitúase en 2057, as viaxes ao pasado son, fundamentalmente a 1889 e a 1940, cunha breve incursión ao século XIV. A trama principal xira en relación á destrucción dunha catedral en Inglaterra polo bombardeo da aviación nazi en 1940 e os intentos de reconstrucciónda mesma na actualidade.  As contínuas viaxes dos historiadores ao pasado xeneran pequenos cambios que a autora denomina incongruencias (paradoxas do tempo) que teñen que ser reparadas para evitar o perigo de que a historia mude gravemente e, por exemplo, os alemáns gañen a Segunda Guerra Mundial. Unha das chaves desta incongruencia atópase na época victoriana. Por eso, os historiadores teñen que viaxar a 1889. Vemos unha descripción de dita época, da sociedade de entón, ríxida, clasista, excéntrica, chea de tabús e prohibicións, pero divertidísima cando se observa desde fora.

Escrita con moito sentido do humor, parece unha comedia de enredo con equívocos e situacións hilarantes e diálogos absurdamente xeniais.

A autora fai continuas alusións a clásicos da literatura, comezando polo título que fai referencia a un relato de Jerome K. Jerome, Tres hombres en una barca, de 1889 que levaba como subtítulo, precisamente, Por no mencionar al perro.

1/12/16

Las pseudociencias ¡vaya timo!

Obra de Mario Bunge (Buenos Aires, 1919), físico e fílosofo da ciencia nacido na Arxentina pero que desde a década de 1960 traballou na Alemaña, logo nos Estados Unidos de América e, finalmente, en Canadá. Premio Príncipe de Asturias de Humanidades en 1982. É membro da Asociación Estadounidense para o Avance da Ciencia que promove e defende, entre outras cousaa, a educación cientíca. É un dos filósofos da ciencia máis coñecidos e recoñecidos do mundo.

Esta obra foi publicada por primeira vez dentro da colección ¡Vaya timo! en 2010 e, posteriormente, conxuntamente na dita colección e na Biblioteca Bunge en 2014.

O libro reune varios artigos publicados orixinalmente en outros medios como a revista estadounidense Skeptical Inquirer, do Comité para a Investigación Escéptica dos EEUU. Ademais inclúe un artigo novo.

Ao longo dos diversos artigos, Bunge defiende cales deben ser os rasgos que caracterizan as auténticas disciplinas científicas das que non o son. Establece os criterios de cientificidade. Cómpre dicir que outros filósofos da ciencia discrepan de Bunge.

Aquelas áreas de coñecemento que cumplen os criterios son ciencias. As que non os cumplen son disciplinas no científicas (por exemplo, a crítica literaria). Aquelas disciplinas que non sendo científicas pretender serlo, son pseudociencias ou falsas ciencias. Estas son as perigosas según Bunge pois adoitan incluir fraude ou engano. É o caso da homeopatía ou da astroloxía, pero tamén do psicoanálise.

Por encima de todo, Bunge anima ao lector a ter espíritu crítico e non deixarse enganar.

19/10/16

Marte azul

Última novela da triloxía marciana do autor Kim Stanley Robinson (EEUU, 1952). Publicada en 1996, gañou os premios Hugo e Locus de 1997.
É continuación de Marte verde. A terraformación de Marte progresa. Os seres humanos pronto conseguiran sobrevivir na superficie marciana sen traxes espaciais nin cascos. A atmosfera acada unha presión suficiente (arredor dos 500 hPa) cun contido de osíxeno axeitado e a temperatura media supera na meirande parte do planeta e na meirande parte do tempo os cero grados (273 K). Recordade de que partimos dunha presión inicial duns 10 hPa e unha temperatura media duns 225 K (-48 ºC). So os lugares de gran altitude (no alto dos grandes volcáns) quedan fora da terraformación.

Despois da revolución con que se pecha Marte verde, os marcianos elixen os seus propios órganos de goberno o que leva a novas crisis coa terra. A superpoboación desta supón unha persión migratoria que Marte non pode absorber. Na terra rematou o dominio das metanacionais, un novo sistema de poder, aínda confuso está a emerxer.

Aínda sobreviven varios dos primeiros cen grazas ao tratamento de lonxevidade. Acadan máis de douscentos anos de idade. Na época desenvóvlese a enerxía de pulsofusión, que permite reducir as viaxes no sistema solar a poucos días e, por tanto, colonizar moitos planetas e satélites rochosos. Esto conleva novas loitas polo poder e os recursos naturais de cada mundo. O de sempre...

7/9/16

Náufragos (Stranded)

Novela de ciencia ficción española publicada en 2001 polos autores Juan Miguel Aguilera e Eduardo Vaquerizo. Pódese considerar dentro do subxénero de ciencia ficción dura, pero non extremadamente dura.

A trama narra a historia da primeira viaxe a Marte. Comeza presentando os astronautas que van ser seleccionados para esta viaxe, o que axuda a ter unha visión deles non como superhomes ou supermulleres senón como personaxes do mundo real coas súas virtudes e defectos. Particularmente, destaca o xenial enxeñeiro Luca Baggioni, tan brillante como inútil socialmente.
Todo vai ben ata o momento do amartizaxe. Un accidente coloca aos astronautas ante decisións límite se queren sobrevivir.
Desde o punto de vista científico está ben coidada. Por exemplo, para xenerar gravedade artificial na Ares e evitar os efectos nocivos da ingravidez, utilizan módulos xiratorios. Para a viaxe toman a órtbita de transferencia de Hohman, etc. Non obstante, permítense certas licenzas, algunhas moi fantasiosas, esixidas polo guión, sobre todo ao final.
Os autores contaron co astronauta español Pedro Duque como asesor científico e técnico.

Foi levada ao cine no mesmo ano 2001. De feito, a novela deriva do guión e non ao revés.
Aquí tes o trailer da película:

22/7/16

El restaurante del fin del mundo

Segunda novela da serie da Guia do autoestopista galáctico, triloxía en cinco volumes de Douglas Adams, basada nunha serie humorística de radio.

Segue a catarata de situacións inverosímiles e, pretendidamente, hilarantes. Os protagonistas enfrontan unha teteira automática. Mentras o ordenador central da nave atende a teteira, non pode atender á súa defensa e son capturados.
Un planeta é condeado porque os seus habitantes teñen mais zapaterías da conta.
Outra nave espacial que leva novecientos años esperando a arrincar, etc.
En canto ao restaurante que da título á novela está situado no fin DO TEMPO DO UNIVERSO. Os seus clientes son transportados ata o preciso instante en que termina o universo para observar ese, suponse, grandioso espectáculo.

Outro planeta elabora un plan para desfacerse dos seus habitantes mais inuteis: peluqueiros e executivos de grao medio, enviandoos ao espacio exterior. Estes resultan ser ao final os primeiros poboadores do planeta Terra.
Enerxía de improbabilidade infinita, campo do problema de outro, etc.

Humor inglés e situacións disparatadas, de novo.

23/6/16

Contacto

Contacto é a única novela publicada polo astrofísico e divulgador científico Carl Sagan (Estados Unidos, 1934-1996). A gran popularidade de Carl Sagan débese, sobre todo, á serie de divulgación para televisión dos anos oitenta do século XX, Cosmos: unha viaxe persoal. Pero, ademais, Sagan acadou un gran prestixio como astrónomo e astrofísico e foi asesor da NASA nos programas Apolo, Mariner, Pioneer e Voyager. Tamén foi coñecido como un defensor e practicante do pensamento escéptico e como científico agnóstico. Seguindo a Einstein, pensaba que o único dios posible é a suma das leis físicas que conforman e gobernan o universo. É difícil rezarlle á lei da gravidade, dicía.

Un dos campos científicos nos que destacou foi o chamado exobioloxía, ou procura de vida intelixente extraterrestre. Impulsou o proxecto SETI, (Search for ExtraTerrestrial Intelligence).

A novela, precisamente, plantexa que os radiotelescopios do proxecto SETI detectan finalmente un sinal procendente dun mundo exterior, claramente producido por unha intelixencia extraterrestre. A evidencia de que se trata dunha mensaxe alieníxena é a presencia dos números primos na sinal. So un ser intelixente, e non un mero fenómeno natural pode producir esto. A mensaxe está escrita na única lingüaxe común a toda intelixencia concebible: as matemáticas. Unha vez descifrada a mensaxe, esta permite a construcción dun vehículo no que se pode viaxar para efectuar o contacto cos estraterrestres.

A recepción da mensaxe e a construcción da máquina afectan, por unha banda ás relación entre as potencias económicas e militares todavía no final da chamada guerra fría (EEUU, a URSS, Xapón, Europa occidental,...). Por outra banda, desenvólvese un conflicto relixioso presente en todo o libro e no que Sagan aproveita para enfrontar o escepticismo científico á credulidade da fe.

En 1997, despois da morte de Sagan,  foi adaptada ao cine, dirixida por Robert Zemeckis (Regreso ao futuro, Forrest Gump,...) e protagonizada por Jodie Foster (Taxi Driver, O silencio dos cordeiros,...), con lixeiras variacións sobre a novela




22/4/16

El secreto de Prometeo y otras historias sobre la tabla periódica de los elementos

Nesta obra de divulgación científica de Alejandro Navarro Yáñez, (Madrid, 1961), preséntanse os elementos da táboa periódica agrupados por familias, case sempre coincidentes cos grupos, e as historias que deron lugar a o seu descubrimento, caracterización e utilización.

Non se trata dunha mera exposición dos feitos senón que o autor é quen de narrar historias amenas e fascinantes sobre os elementos e sobre os científicos que os descubriron ou  que traballaron con eles. Intrigas, traizóns, enganos, graves erros que afectaron á saúde...
O descubrimento das gases nobles, os usos imprudentes do mercurio. A antiga pretensión de convertir chumbo en ouro, as aprlicacións do fósforo...

Ademais non é necesario ter unha formación científica importante para disfrutar da lectura do libro.

Consulta aquí o significado do mito de Prometeo.

16/12/15

Aelita

Novela do escritor ruso Alexéi Nikolaievich Tolstói (1883-1945), publicada en 1923. Alexéi Tolstói é sobriño do grande novelista ruso Lev (ou León) Tolstói, autor, entre outras, das novelas Guerra e Paz e Ana Karénina. Os Tolstói eran unha familia rica e pertencente a nobleza rusa, sin embargo, o xove Alexéi era, máis ben, de ideoloxía socialista ou, a lo menos, de esquerda. Aínda así, foi crítico coa revolución comunista soviética de 1917 e, en 1918 exiliouse en París. En 1923 volveu a Rusia e aceptou o réxime soviético. Esta novela corresponde, por tanto, ao momento ideolóxico de aproximación á ortodoxia comunista.
A novela narra o viaxe a Marte de dous rusos de Petersburgo. Alí atoparanse cunha civilización decadente de marcianos. Un dos dous encabezará unha revolución, mentres que o outro, máis escéptico, namórase da filla do dictador marciano. Aelita. Nen a revolución nen os amores parecen ter moito futuro.
Este autor é considerado o cumio da ciencia ficción soviética.

É interesante como resolve o autor o non pequeno problema da viaxe. O enxeñeiro Loss (un dos dous que viaxa) descubriu un mineral capaz de aportar unha enerxía ilimitada. Por outra banda, a teoría da relatividad xeral de Einstein, recentemente proposta, foi utilizada polo autor para facer que, mentres que para a terra pasan anos, a bordo da nave interplanetaria so pasan unhas horas.
A novela foi levada oa cine en 1924. Trátase dunha película muda. O cartel da película é moi indicativa do estilo e sabor da mesma:

17/11/15

El marciano

Esta novela é un recente éxito editorial e, a película baseada nela, tamén, un éxito de público. Foi publicada polo seu autor Andy Weir (California, EEUU, 1972) inicialmente no seu blogue personal en 2011, despois en Amazon e, en 2014, publicada en papel nos EEUU e, tamén, en España.

A trama conta o esforzo por sobrevivir dun astronauta abandonado por accidente en Marte polos seus compañeiros. Para conseguilo debe poñer en práctica todos os seus coñecementos e habilidades nos campos científicos da botánica (no que é especialista), da física e da química, ademais das virtudes propias do enxeñeiro (que tamén é). Enfrontado a unha situación límite, nun entorno caseque imposible para a vida, a única axuda posible ven da ciencia. Todo esto con grandes doses de humor (as veces, humor negro) e espiritu positivo.

Trátase dunha obra do subxénero da ciencia ficción dura. Os aspectos científicos están tratados con moita corrección. O autor ten moito interés en respectar, ata donde é posible, a verosimilitude do que conta, aínda que as veces todo parece moi extremo. E, ademais, a ciencia non está de adorno, senón que é moi relevante para o desenvolvemento dos feitos relatados. Por outra banda, a acción está moi ben levada, a narración ten un excelente ritmo e déixase ler con gusto e facilidade. O autor capta a atención e o leitor vese atrapado pola intriga do que vai pasar. Neste aspecto recorda a Jules Verne, Isaac Asimov e Arthur C. Clarke e, por tanto ten todas as papeletas para converterse nun clásico.

Foi levada ao cine en 2015 por Ridley Scott, o director de, entre outras, dúas películas de referencia do xénero: Alien, o oitavo pasaxeiro (1979) e Blade Runner (1982).

Aquí tes o trailer oficial:




Dispoñible na biblioteca do IES de Teis

9/11/15

Neuromante

Novela de ciencia ficción escrita por William Gibson e publicada en 1984. Gañou os premios Nébula, Hugo y Philip K. Dick.
O termo neuromante significa algo semellante a mago mental  (unión de neuro e mancia).
Pertence ao subxénero denominado ciberpunk, sendo unha das novelas máis coñecidas e importantes e das primeiras do mesmo. Neste subxénero a ciencia presente é sobre todo a cibernética e a informática. Adoita presentar un futuro no que estas disciplinas están moi avanzadas. Non obstante, nesta novela tamén temos viaxes ao espacio e unha gran inxeniería biomecánica, así como un gran desenvolvemento da farmacoloxía. Ademáis, normalmente é un futuro distópico con baixo nivel de vida en xeral e o poder en mans dunhas poucas corporacións e/ou estados e megalópolis invivibles. Este é tamén o caso nesta obra. O último rasgo común do subxénero e a presencia dun antiheroe.

O trama da novela presenta unha situación na que a información é moi valorada. O mundo está dominado por Intelixencias Artificiais (IA), microprocesadores e as empresas que os construiron. O protagonista é un antiguo hacker (pirata informático) que traiciona aos seus xefes, é descuberto e obrigado a participar nunha serie de negocios turbios.

Como queda dito, a novela é de 1984 e, nela, utilízanse os termos ciberespacio e matriz, co significado que despois se popularizaría. En particular, no caso de ciberespacio, Gibson foi un dos primeiros (senón o primeiro) en usalo. De feito, xa o usara nunha obra anterior de 1981. Cómpre lembrar que a world wide web, (a popular www), desenvolveuse entre 1989 e 1990, e, con ela, comezou o acceso xeneralizado a internet. Así que falar de ciberespacio en 1981, supón un gran acerto de anticipación.

5/8/15

Mercaderes del espacio



Novela publicada en 1953 e escrita en colaboración polos autores Frederik Pohl, (EEUU, 1919-2013) y Cyril M. Kornbluth, (EEUU, 1923-1958). Adóitase clasificar no subxénero de ciencia ficción distópica (como 1984, Fahrenheit 451, etc.).

Nun futuro indeterminado, a terra está gobernada polas compañías transnacionais e, dentro destas, o auténtico goberno está en mans das empresas de publicidade. Aínda que existen gobernos políticos, estes son apenas figuras decorativas. O único importante é comprar e vender, para esto, a poboación está reducida á condición de consumidores. Existen avances científicos (viaxes en cohetes terrestres e espaciais), pero unha gran escasez de alimentos e produtos básicos. So os executivos e empresarios teñen acceso ao grande luxo. O resto da poboación (os consumidores) viven con graves carencias.

O protagonista é un alto executivo dunha empresa publicitaria que ten o encargo de explotar comercialmente as futuras viaxes a Venus. As viaxes e aos viaxeiros. Por intrigas dos competidores, vese reducido a condición de consumidor (a capa baixa da poboación, que supón máis do 90 % da mesma). Os seus intentos de recuperar a súa situación orixinal e desmontar a trama que o atacou forman o cerne da novela. Entrará en contacto cos consistas, anticonsumistas opositores e resistentes ao sistema.

Chama a atención que nunha data xa tan distante como 1954, os autores imaxinaran un mundo dominado polo consumismo, a publicidade e os interese das grandes corporacións comerciais, xenerando un sistema de ultracapitalismo no que a única ética é a do beneficio económico. O paraíso dos neocons e ultaliberais.

18/7/15

Los productos naturales, ¡vaya timo!

Obra publicada en 2011 pola editorial Laetoli, en colaboración coa Sociedade para o Avance do Pensamento Crítico (SAPC) e escrita por J. M. Mulet. O autor é doutor en Bioquímica e Bioloxía Molecular e profesor de Biotecnoloxía na Universidade Politécnica de Valencia. Mantén este interesante blog.

Mulet denuncia o uso e abuso dos calificativos natural, ecolóxico, biolóxico, orgánico, de moda en produtos alimentarios, relacionados coa saúde (falsos fármacos e medicinas alternativas), coa estética, productos de limpeza para o fogar e coas fontes de enerxía.

Como é habitual nesta colección, o autor ten a súa opinión, pero, coma sempre, a fundamenta en estudos constrastados e, sobre todo, fai referencia ás fontes orixinais, de xeito que, calquera con tempo, pode valoralas por si mesmo.

Hai unha cousa que é certa, todo produto ou tratamento natural ou ecolóxico é moito máis caro que o correspondente non natural ou tradicional.

Tamén fai unha defensa dos produtos transgénicos en tanto que están moito máis controlados que os convencionais. Igualmente, expresa a súa opinión escéptica coas enerxías renovables por non seren tan respetuosas co medio ambiente como se adoita pensar.

Adica un capítulo ás medicinas alternativas moi instructivo. (Xa temos neste blog un libro dedicado á homeopatía). E, con humor, da consellos para enriquecérense poñendo unha consulta alternativa ou natural.

Como todos os libro desta colección, alerta contra a credulidade e invita a exercer o pensamento crítico e a tratar de diferenciar a ciencia da charlatanería.

22/6/15

El fin de la infancia

Novela de Arthur C.Clarke publicada en 1953 e modificada en 1990 para rectificar certos anacronismos.

Unha raza alieníxena superior técnica e intelectualmente, chamada polos humanos os superseñores, invade a terra. Grandes naves sitúanse sobre as principais cidades da terra. (Esto fai recordar algunhas películas modernas, non si?). A invasión é pacífica. Os superseñores non desexan derrotar nen exterminar a civilización nen a raza humana. O que pretenden é tutelar aos seres humanos para acadar o seu próximo nivel evolutivo. Inicialmente, os superseñores so se relacionan cun representante da humanidade e non se deixan ver. Esto seguirá asi ata que os humanos estean preparados. A partir de este momento, as cousas precipítanse.

Como noutras novelas de Clarke, pódese apreciar na novela o tema do enfrontamento entre as creenzas e supersticións (mesmo a relixión, en certo sentido) e a ciencia ou a racionalidade. Todo esto ao peculiar estilo deste autor con moito ser superior e moita capacidade psi.

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...